• Nie Znaleziono Wyników

O nowym gatunku ślimaka z wapieni astartu Sulejowa

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2022

Share "O nowym gatunku ślimaka z wapieni astartu Sulejowa"

Copied!
5
0
0

Pełen tekst

(1)

Leon' KARCZEWSKI

o nowymgałunkośUmaka

Z

wapieni asłarłu Suleiowa

W ro1ru1958 opracowywałem faunę nerineową astaxtu i kimerydu Sulejowa. Interesował mnie tu szczególnie astart, . wykształcony w _. po- staci, wapieni i;>olitowych lub wapieni zwięzłych, pylastych bez Qolitów albo z niewielką ich ilością.

Na. specjalną uwagę zasługuje w wapieniach' Sulejowa warstwa bar- dzotwardego ikrowca; którą nazywali i nazywają dotychczas'miejscowi

eksploa,tato:r~Y wapienia warstwą ."grab": Warstwę "grab" omawiał już sźeroko' swego 'czasu J. Lewiński· (1912), a następnie E. Passendorfer (1924). Kontaktuje ona od spodu z silnie oolitowymi wapieniami, z bardzo

n,ieliCZfią fauną, od góry z warstwą wapieili twardych; szaro2;ółtych; pi'Ze-

pełrtionY<!h gatWlkaIIli:Exogyra:, nana(S

o

w;) i Exygora' virgtLUL(De fr.).

Wapienie te zaliczane do kimerydu. Poniżej wapieni silnie oolitowy(!h jest. warstwa. wapienia astartu z bardzo liczną fauną 'rucerasów ·i···ślima­

ków. Ślimaki ręprezentuje

tu

przede wszystkim rodzina Ne.rineidae. Naj.,.

lic:,zniejsi ~ jec:inakprzedstawiciele z rodzaju Ptygmatis. Wśród liczńyl2h gat\in.~ówtego ro~ajil, które ozn,aczyłem(1958) jako:Ptygmatis bruntru- ttina .: (~h u. F m~):,F)tygrruitis .ps~udobrunt'"ftana (G erom.), ftyg'fł11l.~

S~~o17Z:(>.1~lana . (C 9 t t.),' ,.PtygmatlS .curmonten,slS (L o.r

.l,

Ptygmat'ts' gradata

(ą~O):b..),' Ptygmatis clio (d 'O t b;), . Ptygmatis caTphatica:;· (Ze.js~,.żn~l wjstępuję z'ri,imi . razem również gatunek osi1nie wypukłych skrętach.

Cęch~tap.otychcza:snie jest znana w obrębie rodzaju PtY!imatf.s.Stąd

te?;wyd#elam go w odrębny gatunek i daję mu nazwęPtygmatiscon­

vexo8jriratil.

Ptygmatis convexospirata n. sp.

,(tab.

I .

fig. 2, 3, -4, ,,5)

HolatypulJ; s:koruilka' 2, 3, 4, ,5'ł1ab.l

Stratum typicum: astart, warstwa dicerasowo,ptygmatisOwa

Lo~ t;upiCUB: Sulejów~ ~()lo Piotrkowa ,Tryb.

Deriva6~~omi~l8 :oonvex05pa-a1;~ ~

od

w:yp.t$łości Sltrętó:w Ma~~:,lO;okazów dObrzezacho'Wanych

WYmi~: ~n~gośĆ65-72 m,iP

.1,_ -,_, "," • . ; ,' .'_' _ . \ .'. ' "' .

Szerokość. nal~ksza, 24--,-28 min·

Kwartalnik Geologiczny - 13

(2)

940

Szezvko$ć najmnlejsza

Szerokość największa Kąt szCzytowy 24 o Kąt SzW~wy , (~) 65:;

IlOść skrętów 15-16.

Leon Karczewski

= 0,6

W Y g l ą d Z e w n ę t r z n y. SkmuJpka stosunkO'WQ dllrŻa, o silnie

wypukłych skrętach łączących się ze sobą wyTaźnym wgłębionym kana- likO'Wa:tym szwem. Skręty są gładkie z widocznymi bardzo wyraźnie li- niami przyrostowymi. Linie przyrostowe przebiegają od szwu do s~u

i w postaci wąskich prążków wygiętych na każdym skręcie w kształ-

i" ...

,',

cie litery S. Wygięcie to jest nieco zniekształcone przez, silne wypukłości skrętów . Prążki nie wszystkie jed- nakowe. Na każdym niemal skręcie co jakiś czas wy-

stępują, na pr~kach wyraźne zgrubienia. Powta.rza się

to w dość regularnych odstępach. Szcze~ólnie dobrze widoczne te zgrubienia na o.statnich, to, jest na naj-

młodszych skrętach. ' .,

,Fig. 1. Wygląd zewnętrzny skorupy Ptygmatis convexospi1'ata '

n. sp.

The' exterior of shell of' ptllQmatis .convexospirata n. sp.

u - kąt szwowy, fJ - kąt, 11n11 przYrostowej, Z" s. -zatoka ;

spiralna,,~. a., - ,zato,ka aIio/sp~ , ' u" ':::"Ii,ut~e :ą.p,gle: 13. " gróWiIi' 11Jle angle, z. s. - spiral sinuS,

'lII,o,a. 4-' antiBPlral.'B1n~ ,

, ,Mimo'..pewnegozniekształcenia linii przyrostowyCh przez wypukłości ~ sktętóW •. ,można .na, nich wyróżnić zatokę spiralną i , zatokę antyspira1ną;

(fig. 1); , ,

, Zatokaspiratna jest mniejsza i szerokość'jej wynosi 4,5 mm. Zatoka :

antyspiralna jest ,większa i"szerokość jej wynosi' 7 rrun. Największa wy- ' sok03e :Zatoki· spiralnej wynosi 1,5 mm, największa wysokość tatoki ant y- ' spiralne}' - ' ·T nim. Pomiary te wykOliano na dwóch ostatnich skrętach.'

K4Flinii przyrostowej .(~) wynosi ca 10J Ostatni skręt jest nieco więk- ,

siyizakoncżóny ujściem w kształcie trapezu ze slabowidocznymi trzema ':

fałdami na wardze wewnętrznej. Fałdy na wardze zewnętrznej niewi-

dąt:żąe:.·Ujście u ·dołu zakończone krótkim kanałem syfona1nym. Dołek .

os!iówy ··'bkrągly,~ średnich rozmiarów; otoczony dookoła. wałeczkiem two- :

rzącynf'zakóńczeme ,kanału syfónalnego. Na części podstawowej ostat- ' niego skrętu linie przyrostowe mają tylko zatokę antyspiralną, ' której' , wymiary nieznacznie się różnią od wymiarów zatoki antyspira1nej na

pozostałych skrętach. ' ,

Widoczne są też regularne zgrubienia lia 'liniach przyrostowych pod- stawy ostatniego skrętu. Krawędź ostatniego skrętu jest ostra. W, oko-o licy części ujściowej prawię owalna.

B u d o w a w e w n ę t r z n a. Na przekroju fodłużnym skorupki wf- docznych jest w każdym- skręcie pięć fałdów: dwa fałdy osiowe,fałd ścienno-o.siowy i dwa fałdy wargowe. Pierwszy fałd osiowy jest w kształ­

cie daszka skierowanego w stronę fałdu wargowego. Drugi fałd osiowy

większy, nie,co zdeformowany, zazwyczaj kształtem nie różni się od

(3)

Nowy gatunek ślimaka z wapieni astrartu Sulejowa

94J

pierwszego. Fald sClenno-osiowy jest długi, wąski, w kształcie stopy, niekiedy powyginany. Fałd wargowy duży, w . ksztalcie topora ostrzem skierowanego w stronę fałdów osiowych. Drugi' fałd wargoWy mały, za-

znaczający się w postaci wgłębienia skierowanego w stronę fałdu ścien­

no-osiowego. Przestrzeń osiowa regularna.

U wag i: Za holotyp uznałem okaz o długości 65 mm i szerokości

24 mm (tab!. I, fig. 2, 3, 4). Ma on bardro wąski dołek osiowy i silnie

. wypukle skręty. Cecha ta wyraźnie go różni od innych gatunków tego

I-odzaju nawet takich jak Ptygmatis bruntrutana (T h u r m.), w skład

którego M. Oossmann (1898) włączył formy o lekko wypukłych skrętach.

U okazu uznanego za holotyp nowego gatunku z su1ejowskich wapieni astartu wysąkość skrętów w stoounku do poziomu, na którym leżą szwy ~

wynosi 1-2,5 mm, podczas gdy wysokość skrętów u Ptygmatis bruntru":

tana (T h u r m.) nigdy nie przekracza 0,5 lllItl. Również linie przy~

rostowe skorupki holotypu posiadają wymiary zatok inne od dotychczas znanych gatunków tego rodzaju. W. F. Pszczelincew w swoich pracach (1927, 1954) pisze, że gatunki o wypukłych skrętach w rodzinie Neri- neidae

bardzo

nieliczne.

Zakład Stratygraf! I.G.

Nadesłano 7 marca 1959 r.

PISMIENNICTWO

.cOSSMANN M. (1898) - Contribution li la paleontologie francaise des terrair.s jurrassiques. NeriJnes.

Mam.

Soc. gOOJ.. France, 8, Paris.

KARCZEWSKI L. (1958) - Stratygraficzno-paleontologiczne opracowanie fauny nerineowej górnego malmu Sulejowa. Arch. Inst. GeoL (maszynopis).

Warszawa.

LEWIŃSKI J. (1907) - Utwory jurajskie tzw .. "pasma sulęjowskiego". Rozpr. PoL Akad. Umiej., A.J. 47 [1908], p. 219-244. Kraków.

PASSENDORFER E. (1924) - Sprawozdanie zbadań geolOgicznych w granicach arkuszy Przedbórz i Opoczno oraz. w Tatrach. Pos. Nauk. 'Pol. Inst.

Geol. nr 10, p. 7-8~ Warszawa. ' .

IItIEJIlifiiD;EB B. 4>. (1927) - cpayHa IOPbI H HIDKHero MeJIa KpbIMa H KaBKa3a. Tp.

reOJI. KoMo, HOB. cep. BbIII. 172. JIemmrpa,l{.

IItIEJIJ1HD;EB B. 4>. (1954) - BplOxOHorHe BepXHeMeJIOBbIX OTJI01KeHHH ApMJłHCKOA

CCP H npHJIeraIO~eH qaCTH A3ep6aH,II;1KaaCKOH CCP. H3,11;. AKa,ll;. HayK . CCCP. MOCKBa-JIemmrpa,ll;.

(4)

942 ; Summ8liY· . ' ," ". ".

<Leon KARCZEWSKI

ON A NEW SPECIES OF GASTROPODFROM TBE . ASTARTIAN LlMESTONES AT .SULEJOW (CENTRAL POLAND,

Summary

A new species o.f Ptygmat:s !!onvexospirata bas been round do the' AstartI.an

~mestOllles . at Sulejów, i~ the. norlhwestenicontinuatio.n of the Swięty k!-zyż Mountains .. lts .chaJracteristic, featute which made it pos&ible to d:stinguish it frem óther species if gen·us Ptygmat.s. 'aI'e its va:ycoovex whorls. and' itsdifferent

~imenSions ot tłiegrowth' line. ' .

l ;

"'.

TABLICA I Fig. 2. Holotyp ptygmatis convexospirata n. sp.

Holotype of Ptygmatis convexospirata h. sp.

a - Wielkość naturalna, b - okaz'·Widziany od strony dołka os1owego, pow. 2 X., c - okaz wl"'ml!nv od strony uJśc1a, pow. 2 X, d - okaz Widziany od strony ze-

wnętrzneJ, pow. 2 X .

a - na.tural slze, b - speclmen Been trom a.x1aJ. p1t, enlarged X 2, c - Bpeclmen _ trom slde ot apertura, enlargad X 2, d - speclmen Bean' tram outs1de, enlarged X 2

(5)

Kwart. Geol., nr 4, 1959 r. TABLICA I

Fig. 2 a Fig.2b

Fig. 2 c Fig. 2 d

Leon KARCZEWSKI - O nowym gatunku ślimaka z wapieni astartu Sulejowa

Cytaty

Powiązane dokumenty

Inna sprawa czy rzeczywiście, już przed bitwą pod Grunwaldem, mogła pojawić się po stronie polskiej argumentacja o wojnie spra- wiedliwej z Krzyżakami, czy jest to przypuszczenie

punkt i przechodzącą przez niego prostą, oraz trzy proste, tak by żadne trzy z tych prostych nie były współpękowe;6. pięć prostych, z których żadne trzy nie

To nie kwestia tego, że i wśród nich może się trafić malarz dużej miary, ale tego, iż, jako całość, jest to zjawisko innogatunkowe?. I instrumenty, za pomocą których je

Spektroskop plazmowy ICP-MS składa się z: układu wprowadzenia próbki, palnika pozwalającego na utrzymanie plazmy (zwykle argonowej o temperaturze 6000–10000 K), w której

Теоретические аспекты изучения межъязыковых фразеологических соответствий. Studia Rossica Posnaniensia

Zaczął więc Kant od krytycznej analizy podstaw i zasad działania nowożytnej nauki – tego matematycznego i zarazem eksperymentalnego przyrodoznaw- stwa, które wywodzi się od

Założyli się o czekoladę: Adaś wygra, jeżeli dwa orły pod rząd wypadną, zanim Bolek doczeka się serii trzech reszek, a Bolek – jeśli to trzy reszki pojawią się

Tadeusz Kudliński o Teatrze Rapsodycznym, [w:] Lekcja teatru Tadeusza Kudlińskiego.. Materiały z sesji naukowej poświęconej działalności