WYKORZYSTANIE FUNDUSZY EUROPEJSKICH NA PRZYKŁADZIE MIASTA SZCZECIN

W dokumencie FINANSÓW, MARKETINGU I TRANSPORTU WSPÓŁCZESNE PROBLEMY (Stron 109-114)

Streszczenie: Fundusze strukturalne Unii Europejskiej są jednym z głównych instrumentów finansowania rozwoju regionalnego. Ich wykorzystanie daje możliwość zrealizowania szerokiej ilości inwestycji oraz zadań lokalnych – począwszy od inwestycji infrastrukturalnych, jak również zadań za rzecz społeczeństwa, aby polepszyć jakość i wygodę życia lokalnej społeczności. Miasto Szczecin w okresie programowania na lata 2007-2013 otrzymało prawie 6 mld zł środków pochodzących z budżetu unijnego, dzięki którym zrealizowało wiele inwestycji dotyczących wielu sfer życia mieszkańców Miasta – zadbano o poprawę stanu środowiska naturalnego, zabezpieczono ślady przeszłości materialnej, a także przybyło wiele nowoczesnych miejsc do uprawiania sportu, działalności kulturalno – oświatowej oraz artystycznej. Owe zrealizowane zadania bez wątpienia przyspieszyły rozwój Miasta, co w przyszłości może dać szanse na uzyskanie strategicznej pozycji na mapie gospodarczej Polski.

Słowa kluczowa: Unia Europejska, fundusze strukturalne, rozwój lokalny.

Wprowadzenie

Cechą współczesnej gospodarki międzynarodowej są działania zmierzające do regionalnej współpracy i integracji na szczeblach gospodarczych oraz społecznych, w wyniku czego tworzą się międzynarodowe ugrupowania integracyjne zrzeszające wiele państw, zależnych od siebie. Zjawiska te występują zarówno w krajach wysoko rozwiniętych, jak i w tych dopiero rozwijających się, na wszystkich kontynentach świata1. Właśnie takim ugrupowaniem nazywamy Unię Europejską.

Powody dążenia państw do integracji są wielorakie, zależą głównie od tego czy chodzi o kraj wysoko rozwinięty, czy dopiero starających się o rozwój. Jednym z głównych powodów integracji Polski z Unią Europejską są fundusze pomocowe, które doskonale służą dalszemu rozwojowi oraz dają szansę na obszarach lokalnych do realizacji różnorodnych inwestycji – infrastrukturalnych czy społecznych.

Celem głównym artykułu jest przedstawienie funduszy strukturalnych wykorzystywanych przez Polskę w ramach członkowstwa unijnego, wspomagających rozwój lokalny kraju. W dalszej części artykułu przedstawiono również wybrane inwestycję infrastrukturalne zrealizowane przez władze miasta Szczecin sfinansowane dzięki funduszom europejskim w okresie programowania na lata 2007-2013.

1 A. Kisiel – Łowczyc, Współczesna gospodarka światowa, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 1998, s. 203.

110

Fundusze strukturalne jako instrument wspomagający rozwój lokalny

Możliwość otrzymania pomocy finansowej było jednym z najważniejszych argumentów w czasie debat dotyczących możliwości wstąpienia Polski w struktury Unii Europejskiej. Od roku 2004 Polska stała się pełnoprawnym beneficjentem pomocy unijnych środków działającej w ramach polityki spójności. Dziś, z perspektywy ponad dziesięciu lat obecności we Wspólnocie można już podejmować próby weryfikacji wpływu tej pomocy na naszą rzeczywistość oraz efektywną realizację powierzonych zadań.

Początkowo do roku 2006, Polska korzystała z funduszy pomocowych przedakcesyjnych takich ja PHARE, SAPARD oraz ISPA2, następnie w okresie 2000-2006 pomoc ograniczyła się do czterech funduszy strukturalnych (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny, Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), Finansowy Instrument Orientacji Rybołówstwa (FIWR) i Funduszu Spójności3. W rozdaniu na lata 2007-2013 skupiono się już na dwóch funduszach strukturalnych, a nie na czterech jak uprzednio (co znacznie polepszyło przepływ finansowy) – Europejskim Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskim Funduszu Społecznemym (EFS) oraz na oddzielnym, nadal utrzymującym się Funduszu Spójności (FS)4 (tab.1).

Tabela 1. Porównanie wcześniejszych okresów programowania

Źródło: A. Jankowska, Fundusze Unii Europejskiej w okresie programowania 2007-2013, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2005, s. 8.

Program na lata 2007-2013 został ulepszony w stosunku do programu poprzedniego, a także oprócz spójności ekonomicznej i społecznej na pierwszym czele

2 PHARE – Pomoc dla Restrukturyzacji Gospodarek Polski i Węgier, ISPA – Przedakcesyjny Instrument Polityki Strukturalnej, SAPARD – Przedakcesyjny Instrument Wsparcia dla Rolnictwa i Obszarów Wiejskich.

3 J. Skrzypek, Jak korzystać z funduszy strukturalnych UE, Twigger, Warszawa 2004, s. 15.

4 http://unijneprojekty.pl/rodzaje-funduszy-unijnych/ (7.04.2016).

111 stanęła spójność terytorialna, uzupełniająca poprzednie spójności ekonomiczno-społeczne. Kolejną istotną zmianą było ograniczenie owych funduszy z czterech, do dwóch, ale za to zwiększeniu dostępnych nakładów pieniężnych. W ramach perspektywy na lata 2007-2013 Polska otrzymała wsparcie finansowe UE w wysokości 67 284 mld euro pochodzących z funduszy strukturalnych5. W porównaniu do poprzedniego okresu 2000-2006, gdzie Polska otrzymała jedynie 12,8 mld6, czyli 19%

tego co dostała w okresie późniejszym. Jest to jedno z największych w dziejach UE wsparcie dla kraju członkowskiego w siedmioletnim okresie. Jednocześnie dla Polski był to istotny „zastrzyk” finansowy i inwestycyjny, który pomógł częściowo zniwelować dysproporcje między członkami oraz poprawił kondycję naszego państwa7. Dzięki wyżej wymienionym funduszom realizowana jest w UE tak zwana polityka spójności dbająca o wyrównanie różnic społecznych, a także ekonomicznych pomiędzy krajami członkowskimi. Celem jest również dbanie o wzajemny rozwój, wzrost poziomu życia ludności i spadek bezrobocia.

Pierwszym oraz największym z funduszy strukturalnych jest Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) utworzony w roku 1975 w oparciu o dzisiejszy Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Środki finansowe pochodzące z EFRR powinny być przeznaczone na pomoc w zmniejszaniu nierówności regionalnej między biedniejszymi, a bogatszymi krajami w całej Wspólnocie Europejskiej, a więc jego nadrzędnym celem jest uniknięcie takich dysproporcji oraz zwiększenie spójności między tymi regionami8.

W skrócie środki pochodzące z tego funduszu strukturalnego zostały wykorzystane do9:

 utworzenia nowych i stałych miejsc prac;

 ochrony środowiska;

 rozwoju przedsiębiorczości, razem z innowacjami.

Kolejnym funduszem strukturalnym jest Europejski Fundusz Społeczny, który powstał w 1960 roku. Ideą jego powstania jest pomoc ludności, a w szczególności osobą mającym trudności z zatrudnieniem, z uwagi na zbyt małe kwalifikacje10. Wśród głównych przesłanek celowości owego instrumentu jest również wspieranie zatrudnienia, tworzenie szkoleń oraz poprawa jakości życia społeczeństwa.

Ostatnim jest Fundusz Spójności (FS) , który działa w ramach funduszy strukturalnych, ma podobny cel oraz sposób działań, ale się do nich nie kwalifikuje. W jego ramach wsparcie otrzymują całe kraje, a nie tylko ich regiony, co różni go od poprzednich dwóch funduszów strukturalnych11. Jest to źródło finansowania największych projektów w całej Unii, dotyczą one głównie sieci transportu (tzw.

5 M. Sikora - Gaca, U. Kosowska, Fundusze Europejskie w teorii i praktyce, Difin, Warszawa 2014, s. 32.

6 J. Śliwa, Fundusze unijne bez tajemnic, Warszawa 2008, s. 68.

7 Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Przewodnik po źródłach finansowania z Funduszy Europejskich, s.

22.

8 P. Dubel, Polityka Regionalna i Fundusz Strukturalne, Warszawa 2012, s. 34.

9 J. Śliwa, Fundusze..., op. cit., s.62.

10 http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/efs/ (7.04.2016).

11 Ibidem, s. 43.

112 T) oraz inwestycje w zakresie ochrony środowiska12. Fundusz skierowany jest do krajów członkowskich, których dochód narodowy brutto na jednego mieszkańca jest niższy niż 90% średniego dochodu narodowego brutto całej Unii.

Tak jak wyżej było wspomniane Polska w okresie 2007-2013 otrzymała ponad 67 mld euro wsparcia. W ramach celu Konwergencja EFRR zostało przekazane aż 66,6 mld euro, a 731 mln euro w ramach Europejskiej Współpracy Terytorialnej. Oprócz przeznaczenia środków na cele, Polska utworzyła dwadzieścia dwa programy rozwojowe, gdzie w tym sześć dotyczy programów krajowych, a szesnaście z nich programów regionalnych13. Do programów krajowych zaliczają się14:

 PO Infrastruktura i Środowisko – 28 mld euro z EFRR i FS;

 PO Kapitał Ludzki – 10 mld euro z EFS;

 PO Innowacyjna Gospodarka – 8,7 mld euro z EFRR;

 PO Europejska Współpraca Terytorialna – 0,7 mld euro z EFRR;

 PO Rozwój Polski Wschodniej- 2,4 mld euro z EFRR;

 PO Pomoc Techniczna – 500 mln euro z EFRR.

Pozostałe ponad 17 mld euro zainwestowane zostało w szesnaście Programów Regionalnych w ramach EFRR, dzięki którym nasze województwa wdrożyły regionalne strategie rozwojowe ustanowione przez UE oraz w PO Europejskiej Wspólnoty Terytorialnej, również w ramach EFRR.

42%

25%

15%

13%

3% 1% 1% PO Infrastruktura i

Środowisko

16 programów regionalnych PO Kapitał Ludzki PO Innowacyjna Gospodarka PO Rozwój Polski Wschodniej-PO Pomoc Techniczna PO Europejskiej Wspólnoty Terytorialnej

Rysunek 1. Podział funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w odniesieniu do programów operacyjnych w Polsce na lata 2007-2013

Źródło: Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Przewodnik po źródłach finansowania z Funduszy Europejskich, s. 22.

12 www.nauka.czd.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=735:fundusze-strukturalne-ue&catid=108&Itemid=452 (7.04.2016).

13www.ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/informat/country2009/pl_pl.pdf (7.04.2016).

14M. Sikora-Gaca, U. Kosowska, Fundusze..., op. cit., s. 15.

113 Obok wyżej wymienionych funduszy, kolejnym rodzajem są: Europejski Fundusz Rolny Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i Europejski Fundusz Rybacki (rys. 2.3), które związane są z rozwijaniem się Wspólnej Polityki Rolnej, a nie jak w poprzednich przypadkach polityki regionalnej poszczególnych państw15. EFRROW powstał na bazie Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, który działał w poprzednim okresie programowania 2000-2006. Fundusz ten finansuje m.in.: rozwój gospodarstw rolnych, pomoc rolnikom w zyskiwaniu nowych źródeł dochodu, rozwój infrastruktury wiejskiej. Europejski Fundusz Rybacki podobnie jak poprzedni, zastąpił Finansowy Instrument Ukierunkowania Rybołówstwa, a jego środki przeznaczone są m.in. na: rozwój i modernizację portów nadmorskich, przetwórstwo rybne, promocję produktów rybnych na terenie całej UE, czy też na premie dla rybaków w zamian za złomowanie kutrów rybackich16.

Rysunek 2. Podział środków finansowych w okresie 2007-2013 dla Polski w ujęciu na poszczególne fundusze

Źródło: Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Przewodnik..., op. cit., s. 23.

Dodatkowymi środkami pomocy dla państw członkowskich obok funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności są tzw. Inicjatywy Wspólnoty. Do nich zaliczamy inicjatywy takie jak: Jaspers, Jessica oraz Jeremie.

Zaczynając od inicjatywy Jaspers, jest to program pomocy technicznej skierowany głównie do początkujących członków, które wstąpiły do UE w latach 2004 i w 2007. Związany jest z przygotowaniami projektów dotyczących infrastruktury w transporcie oraz w środowisku naturalnym. Realizowany jest przez Komisję Europejską (KE), Europejski Bank Inwestycyjny ( EBI) i Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR) 17. Zakres wparcia z inicjatywy Jaspers obejmuje18:

 nowych członków Wspólnoty;

15

www.funduszeeuropejskie.2007-2013.gov.pl/WstepDoFunduszyEuropejskich/Strony/CelePolitykiSpojnosci.aspx (7.04.2016).

16 Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Przewodnik..., op. cit., s. 22.

17 http://uniaeuropejska.org/inicjatywy-jaspers-jeremie-i-jessica/ (16.02.2016).

18 J. Śliwa, Fundusze..., op. cit., s. 136.

114

 projekty z EFRR i FS ( powyżej 25 mln euro dla środowiska, powyżej 50 mln euro dla transportu);

 inne projekty pochodzące z EFRR i FS.

Inicjatywa Jessica wspiera rozwój obszarów miejskich UE poprzez współpracę tak samo jak w Jaspers trzech organów takich jak: KE, EBI i EBOR. Zakres pomocy obejmuje nie tylko modernizację obszarów miejskich, ale także aspekty dotyczące edukacji, turystyki, transportu, odnawialnych źródeł energii19.

Ostatnią z inicjatyw jest inicjatywa Jeremie. Dotyczy ona pomocy dla mikro, małych i średnich przedsiębiorstw, ułatwiając im dostęp do kapitału. Realizowany jest poprzez współpracę KE i EBI20. Dzięki inicjatywie Jeremie, przedsiębiorstwa mogą uzyskać znaczące wsparcie środków finansowych na poziomach: centralnym i regionalnym; pozwala również skorzystać z doświadczenia uprzednio zdobytego przez Europejskie Fundusz Inwestycyjny. Inaczej mówiąc Jeremie jest wsparciem poprzez instrumenty finansowe oraz w szybszym dostępie do nich dla przedsiębiorców21.

W dokumencie FINANSÓW, MARKETINGU I TRANSPORTU WSPÓŁCZESNE PROBLEMY (Stron 109-114)